سرخط خبرها

موقعیت جغرافیایی

بیرم در فاصله ۱۳۵کیلومتری مرکز شهرستان و ۳۶۰ کیلومتری مرکز استان قرار دارد. ارتفاع مرکز بخش از سطح دریا ۵۰۹ متر می باشد و در ۵۳٫۳۵ درجه طول شرقی و ۲۷٫۲۵ درجه عرض جغرافیایی واقع شده است. کوههای منطقه دنباله ی رشته کوه زاگرس جنوبی می باشدکه بلندترین کوه آن گاوبست می باشد. آب و هوای بخش تحت تاثیر بادهای صحرایی دارای آب و هوای بهاری است. بر اساس آمارهای موجود حداکثر متوسط درجه حرارت ۳۴٫۹۷درجه سانتیگراد و حداقل ۳٫۵ درجه می باشد. گرمترین ماههای سال خرداد تیر و مردادماه است که درجه حرارت به ۴۶درجه سانتیگراد می رسد و سردترین ماههای سال آذر، دی و بهمن می باشد که درجه حرارت به ۳٫۵درجه سانتیگراد می رسد. رطوبت نسبی حداکثر ۵۸ و حداقل ۴۰ درجه می باشد. درجه متوسط باران سالانه ۴۵۰ میلی متر می باشد. منطقه بیرم که در واقع همان بیخه احشام می باشد در جنوب فارس بین شهرستان های لار و لامرد واقع شده است در فارسنامه ناصری در مورد این منطقه چنین آمده است: این ناحیه در جنوب غربی لار است. درازی آن از بیرم تا ملایی ۶ فرسخ می باشد و قریه های آباد آن عبارتند از: احشام قائد، بیرم (که همان قصبه بیخه احشام است)، چارطاق، چاه برد، خیرگو، دهنو، شیخ عامر، شیرینو، کتک، لاورستان، ملایی می باشد. اما در سه دهه اخیر این منطقه دچار دگرگونی های زیادی از نظر تقسیمات کشوری گردیده است. این منطقه در دشتی بین رشته کوهای زاگرس جنوبی واقع شده است که بلندترین کوه این منطقه گاوبست می باشد. مدت سه دهه اخیر منطقه لارستان بزرگ با تغییراتی سریع رو به رو بود و این تحولات باعث شد این منطقه بزرگ را از دیگر جاهای کشور متمایز کند و حق منطقه بیرم از قافله پیشرفت عقب ماند. شهرستان لارستان دهه ۶۰ شامل بخش های وسیعی بود که برای توسعه لازم بود تغییرات همه جانبه و متوازنی در این حوزه در جنوب فارس به وجود آید. در دهه ۶۰ اولین تغییر با جدایی بخش لامرد از لارستان و تبدیل به شهرستان جدید اتفاق افتاد که موجب توسعه  قسمتی از این بخش لارستان گردید پس از آن هم بخش خنج تبدیل به شهرستان شد که این ظرفیت را داشت که به شهرستان مستقل ارتقاء یابد. قبل از جدایی لامرد بخش بیرم یکی از شش بخش لار و دارای بیش از ۲۰ هزار نفر جمعیت و شامل ۳ دهستان به نام های بیرم، بالاده و عمادده بود. پس از دو تغییر اساسی در لارستان بزرگ، بخش مهر نیز توانست خود را از شهرستان لامرد تفکیک و لارستان بزرگ را در قالب شهرستانی دیگر توسعه دهد. در دوره ی جدید نیز گراش توانست خود را از جمله بخش های ارتقا یافته ی لارستان بزرگ بنامد و شهرستان شود. البته قابل ذکرست در این دوره از مراحل توسعه لارستان بزرگ، حق و حقوق مردم بخشهای اوز و بیرم در نظر گرفته نشد و در  عین حال به مردم بخش های مناطق دیگر همچون: اشکنان، علامرودشت، جویم و بنارویه، عماد ده توجهی نشد تا وصله ی ناجور در لارستان بزرگ نباشند.

در منطقه بیرم هزاران اصله نخل وجود دارد که مهمترین محصول منطقه از آن برداشت می شود و قسمت اعظم خرمای آن از طریق مرکز استان به سراسر کشور حتی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس صادر می شود. در سالهای اخیر کشاورزی منطقه نیز پیشرفت هایی داشته که محصولاتی همچون گندم، جو، ذرت و دانه های روغنی برداشت می شود. کشاورزی منطقه بصورت دیم و از طریق چشمه، حفر قنات و گاو چاه صورت می گرفته است. امروزه از طریق تلمبه صورت می گیرد که در دهه اخیر کشاورزی آن رونق گرفته است. مهمترین محصولات خرما، گندم، ذرت، کلزا، پنبه، کنجد و … می باشد. پوشش گیاهی منطقه عمدتاً کهور، کنار، بادام کوهی و بن می باشد. گیاهان دارویی منطقه آویشن، بردی، مرتلخ، آنفوزه و … می باشد. گونه های جانوری این منطقه را نیز میتوان شغال، روباه، گراز، آهو، بز کوهیف کبک، تیهو و … نام برد. این منطقه از نظر آب و هوایی جزء مناطق خشک بوده، لذا پوشش گیاهی در آن خاص می باشد. پوشش گیاهی این منطقه از نوع گیاهان خشکی پسند و مقاوم در برابر خشکی با برگهای سوزنی شکل می باشد. با طولانی شدن فصل خشک، درختانی می توانند به زندگی ادامه دهند که استعداد ذخیره کردن مقداری آب را در خود داشته باشند. این درختان اغلب به کمک برگهای ریز و بعضی دیگر به کمک برگهای روغنی و براق از تبخیر آب موجود در خود جلوگیری می کنند. تیپ غالب گیاهی سطح مراتع، گیاهان علفی بهمن و بعد از آن گون کوهی و خار شتر می باشد. درختان آن کنار (سدر )، گز، کهور، بنه، بادام کوهی و درخت خرما است. از گیاهان دارویی این منطقه می توان آویشن، خاکشیر و آنغوزه را نام برد. در ادامه به تعریف جامع تر و اهمیت سه نوع پوشش گیاهی از جمله درخت خرما، گز و نقش آنها در زندگی مردمان این منطقه می پردازیم.
۱- درخت خرما: نخل یا درخت خرما، یکی از جمله گیاهانی است که در هوای گرم و خشک رشد کرده و نیاز به ابیاری مداوم ندارد.بهگزینی طبیعی باعث سازگاری بسیار بالایی این درخت بوده، به گونه ای که اگر مدت ها آبیاری نشود، مانند کوهان شتر، توانایی ذخیره سازی آب در ریشه خود دارد. در منطقه بیرم قریب به ۱۳ گونه مختلف درخت و میوه خرما وجود دارد از جمله: شاهانی، خاصه، هلیله، قصب و …
مردم این منطقه از قدیم تاکنون با کشت این درخت استفاده های چند گانه ای از آ ن داشته و دارند مانند: ۱-۱- صنایع دستی: برگ نخل دارای ظرفیت ذخیره سازی نیم تن گندم یا جو است و به دلیل آنکه آن را در وسط کاه می گذارند از زده شدن غلات جلوگیری شده و مدت ماندگاری آن را طولانی تر می کند. ۱-۲- منبع درآمد: با توجه به متعدد بودن گونه های درخت خرما صادر کردن میوه نخل به مناطق مختلف کشور و استان های هرمزگان، فارس و کشورهای حاشیه خلیج فارس منبع درآمدی برای بومیان منطقه محسوب می گردد این مورد در گذشته نقش پر رنگ تری را ایفا می کرده است. ۱-۳- خانه سازی و هیزم: در گذشته نه چندان دور به دلیل نبود امکانات امروزی، چوب و برگ درختان یکی از مواد اولیه زندگی در این نواحی محسوب می شده است.برگ نخل به دلیل متراکم بودن و مقاومت بالا و ماندگاری طولانی و همچنین تنه آن به علت دارا بودن قطر نسبتا بزرگ نسبت به سایر درختان منطقه، در قدیم، جهت خانه وکپرسازی استفاده شده است.همچنین این درخت خاصیت اشتعال پذیری آسان و سریع برای هیزم است.

۲- گز: چندین نوع درخت گز وجود دارد، از جمله:گز انگبین، گز علفی، درخچه گز، و شاهی که در منطقه بیرم گز شاهی مشاهده می شود.گز شاهی نام دیگر آن شور گز یا اثل است. درختی کبود رنگ و صاف به بلندی حدود ده متر چوب سفید و شکننده است برگ ریز و غلاف دارد. گز را شاید جز اسرار آمیز ترین درختان می توان بر شمرد، زیرا اگر در زمین شوره زار کاشته شود ریشه های درخت نمک زمین را به خود جذب می کند و اگر زمین نمک زار نباشد ریشه های درخت زمین را به شوره زار تبدیل می کند. با کاشت گز در اطراف زمین های کشاورزی، می توان شوری زمین را از بین برد و همچنین تعیین حریم و زیبا سازی فضا کمک کرد این درخت خودرو دارای خواص درمانی فراوانی بوده است؛ که از دیرباز بر مردم منطقه پوشیده نبوده است و از آن استفاده می شود از جمله: تسکین دندان درد و دید چشم قطع خون، گرفتگی طحال و مقوی کبد و صفرا است.

فرهنگ و آداب و رسوم شهر بیرم

در ابتدا به معرفی مختصری از شهر بیرم خواهیم پرداخت تا خوانندگان محترم آشنایی بیشتری با این شهر تاریخی پیدا کنند.
بیرم از بخش های لارستان است که در مغرب آن قرار دارد.
شهر بیرم مرکز بخش بیرم در ۲۵ و۲۷ عرض شمالی و ۳۵ و ۵۳ طول شرقی در دشتی وسیع قرار دارد که از دو سمت با رشته کوه محصور شده است. بیرم از شمال به فداغ و از جنوب به اشکنان و از شرق به دیده بان و عماد ده و از غرب به لامرد و علامرودشت محدود است.
بیرم با وسعت ۱۱۵۰ کیلومتر مربع از لحاظ وسعت ششمین بخش لارستان است و حدود ۳۴/۲ درصد از مساحت این شهرستان را شامل می شود که ارتفاع متوسط آن از سطح دریا ۴۱۱ است.
محدوده ی جغرافیایی شهر بیرم در ادوار مختلف، دستخوش تغییرات گردیده است. حب و بغض ها وعملکرد مردان سیاسی در تعیین محدوده ی سیاسی شهرها در این بخش از کشور سبب نوعی تقسیم بندی سیاسی گردیده که نارضایتی ها را افزایش داده و رکود بیرم کهن را همراه داشته است
بررسی و مطالعه و تفحص در محدوده ی سیاسی شهر بیرم نشان می دهد که این شهر در دوره های مختلف هر چند به لحاظ سیاسی از دهستان به بخش ارتقاء یافته است اما از محدوده ی جغرافیایی آن بر خلاف همه ی انتظارات کاسته شده است. در ادامه، روند افول قدرت سیاسی و تحلیل محدوده ی بخش بیرم در سه مرحله ترسیم می شود:
مرحله اول
سال های قبل از پیروزی انقلاب اسلامی تا سال ۱۳۶۹ هجری شمسی را در بر می گیرد. در این مرحله بیرم یکی از دهستان های شهرستان لار است که بیش از ۴۷ آبادی جزو این دهستان به شمار می رفت و از آبکنه در شرق تا شاه بران (شاه بهرام)در غرب را در بر می گرفت. این روستاها عبارت بودند از: آبکنه، بالاده، محمدقاسمی، کمال آیاد، علی آباد، حسین آباد، نجف آباد، حاجی آباد، کریشکی، هادی آباد، پهرست شرقی، پهرست غربی، جوزقدان، لاورستان، چاه چاهورز، چاهورز، دهبان، دهنو، شیخ عامر، نعمه، دهنو فاضلی، فاضلی، حاجی آباد، ده کهنه، احشام، مهرآباد، شیرینو، کتک، چهارطاق، قلعه سهراب، خیرگو، نور الدینی، شرفا، ملایی، تمرو، شاوران، علی آباد، طلبه، حسین آباد، خلیلی، پشت پری، بشیر آباد، مراوا، دولت آباد، محمدعباسی، پیر ابول به، محمد طاهری.
مرحله دوم:
در این مرحله از حیات سیاسی شهر بیرم که از سال ۱۳۷۰ تا سال ۱۳۸۴ هجری شمسی را در بر می گیرد ، بیرم یکی از بخش های ششگانه ی لارستان است. هرچند در این مرحله بیرم به بخش تبدیل گردید اما قسمت هایی از آن علی رغم پیوندهای فرهنگی و جغرافیایی طبیعی و انسانی به شهرستان لامرد الحاق گردید. با وجود ارتقاء بیرم به بخش حدود نه روستا از آن جدا گردید. و روستاهای آن از ۴۸ روستا به ۳۹ روستا کاهش پیدا کرد.
مرحله سوم :
در مرحله ی سوم هر چند مردان سیاسی و فرهنگی این بخش در تلاش بودند تا بیرم کهن را زنده کنند و محدوده ی جغرافیایی آن را به گذشته های دور پیوند زنند و جایگاه سیاسی آن را احیاء نمایند اما در حرکتی به دور از انتظار، دهستان عمادده با دریافت عنوان بخش از بیرم جدا گردید. در این مرحله که از سال ۱۳۸۴ تا کنون را در برمی گیرد بیرم هم چنان یکی از بخش های هفتگانه ی لارستان است که تنها ۲۰ روستا را پوشش می دهد.

ناهمواری ها
چین خوردگی های منطقه ی بیرم بخشی از سلسله کوه های زاگرس است. این چین خوردگی ها در نتیجه ی حرکات کوه زایی در اواخر دوره ی ترشیاری شکل گرفته و در دوره ی کواترنری تحت تأثیر عوامل فرسایش به صورت کنونی درآمده اند. چین خوردگی های این منطقه بیشتر منظم و موازی و با فاصله از یکدیگر قرار گرفته اند. هرچه از شمال به جنوب برویم از ارتفاع چین ها کاسته می شود، به گونه ای که این چین ها در بیرم بازتر و ملایم تر شده و ناودیس ها اغلب به صورت دشت های هموار درآمده اند که از مراکز اسکان جمعیت به شمار می روند. بلندترین رشته کوه منطقه ی بیرم رشته کوه گاو بست با ارتفاع ۲۱۶۵ متر است که در شرق و جنوب شرقی آن قرار دارد.
دیگر رشته کوه های این بخش عبارتند از : تهر ، بسرو ، سیاه کوه ، بستکوه ، مدون ، کوه بل ، کوه بالا

اقلیم
بیرم جزو نواحی گرم و خشک استان فارس است . وزش باد و گرد و خاک ، تعرق زیاد و بارش نا منظم از ویژگی های آب و هوایی آن به شمار می رود. میزان متوسط بارش در آن بین ۱۸۰ تا ۲۱۰ میلیمتر در نوسان می باشد. بررسی نمودارهای بارش ماهانه در طی ۱۰ سال نشان می دهد بیشترین میزان بارش در ماه های دی و بهمن و کمترین میزان بارش در ماه های خرداد و تیر باریده است. این منطقه ، تابستانی گرم و زمستانی معتدل دارد. بارندگی در آن بیشتر در فصل زمستان تحت تأثیر بادهای باران آور اقیانوس هند قرار می گیرد که بارش در آن با رعد و برق و سیل همراه است.

شبکه ی آب ها
با توجه به اینکه بیرم در نواحی خشک و کم باران کشور قرار دارد شبکه ی آب های آن کم و اتفاقی است. کانون های آبی موجود در آن از ویژگی های کانون فصلی و اتفاقی برخوردار است به گونه ای که رود دائمی در آن وجود ندارد . بارش از نظم مناسبی برخوردار نیست و میزان تبخیر در آن بالاست. از این گذشته به سبب پراکندگی گنبدهای نمکی و لایه های نمک دار در قسمت های شمالی و غربی آن، تا حد زیادی بر میزان شوری آب افزوده است. در گذشته از منابع زیر زمینی به صورت چاه، چشمه و قنات استفاده می شد. نیاکان ما در حفظ و نگهداری آب های سطحی نیز سیلاب ها و سایر جریان های موقت کوشش فراوانی به خرج داده اند و از روش های ساخت سد، برکه و پخش سیلاب (جدول) بهره گرفته اند.
از دیگر شاهکارهای گذشتگان ما در این منطقه احداث قنات است، به گونه ای که بزرگترین منبع تأمین آب منطقه محسوب می شده است. آبیاران کهن با حفر هفت رشته قنات، آب مورد نیاز خود را تأمین می کردند. برخی از قنوات منطقه ی بیرم به شرح زیر است:

قنات هورمکو: این قنات با سیزده حلقه چاه و دو کیلومتر طول در شرق روستای آبکنه قرار دارد که از آب شیرین آن در بخش کشاورزی استفاده می شود.

قنات فاریاب: این قنات در شمال بیرم قرار دارد. با توجه به دقت و ظرافتی که در ساخت این قنات به کار رفته است می توان آن را به عنوان یک شاهکار سازه ای در امر آب نام برد که به دست توانای مقنی در این ناحیه احداث شده است. در گذشته آسیابی به وسیله ی آب این قنات به حرکت در می آمد.

قنات نونه دور: قنات نونه دور در شمال شرق بیرم قرار دارد، آب آن نسبتا شور و برای آبیاری نخلستان های شمالی و پارک شهر استفاده می شود.

چشمه مدون: این چشمه در شمال شرق بیرم واقع شده است. کاهش ریزش جوی در چند سال اخیر سبب خشک شدن این چشمه گردیده است.

چشمه میر ابول به: از دیگر چشمه های شمالی ا منطقه ی بیرم، چشمه ی میرابول به است که در نزدیکی آرامگاه این مجاهد و فرمانده ی بزرگ اسلام که در نبرد با زرتشتیان منطقه به شهادت رسیده است، قرار دارد.

چشمه ی کپیر: این چشمه در سمت شرق بیرم در کنار قلعه ی کپیر از قلاع این منطقه قرار دارد و آب مصرفی ساکنان این قلعه را تأمین و مزارع کشاورزی آن ها را که در پائین آن قلعه قرار داشت آبیاری می کرده است.

چشمه ی بستکوه: چشمه ی بستکوه در جنوب بیرم و در دامنه ی کوهی به همین نام قرار دارد. آب این چشمه نسبتا شیرین است، در گذشته ملا شرفا با احداث جدولی از سنگ و ساروج ‌، آب این چشمه را به درون شهر انتقال داد که به مصارف گوناگون می رسید.

سد هورمکو: سد هورمکو  در جنوب روستای آبکنه و با مصالح سنگ و ساروج ساخته شده است. این سد قنات های هورمکو را از تخریب و رسوب گذاری سیلاب های اتفاقی محاظت می کرده و سبب افزایش آب سفره های زیر زمینی در این قسمت می شده است.

سد گلی گمپو: این سد در شمال بیرم در کوه بل قرار دارد که با دوازده متر ارتفاع و با سنگ و ساروج به گونه ای استادانه و با مهارتی خاص بنا شده است . در هر چهار متر از ارتفاع سد دریچه ای برای خروج آب قرار دارد. در زمان کم آبی این دریچه ها با سنگ هایی که دقیقا به همن اندازه تراشیده شده بودند مسدود می گردید و جهت جلوگیری از نشت آب با ملات  چسبنده آن را می پوشانیدند.

سد بستکویه: این سد در سال ۱۳۸۲ شمسی در قسمت آبخیز بستکویه به طول ۶۰ متر و با عرض سر ریز ۳۲ متر ساخته شده است. حجم آبگیری این سد در هر سیلاب ۸۰۰ هزار متر مکعب و حجم آبگیری سالیانه ی آن چهار میلیون متر مکعب است.

پوشش گیاهی
طبق بررسی های زمین شناسی، خاک این این بخش از نوع لوم رسی، لوم شنی و سبلتی لوم است. این در حالی است که در قسمت های شمالی آن لایه های نمکی و آهکی مانع رویش گیاهان شده است، به گونه ای که پوشش گیاهی آن حالت بوته ای به خود گرفته و روی خاک را گیاهان کوتاه قد و درختچه های خادار که با فاصله از یکدیگر روییده اند،پوشانده است.

در این بخش مانند سایر نقاط ایران پوشش گیاهی متنوعی را می توان دید، اما پوشش گیاهی آن بیشتر از نوع گیاهان خشکی پسند و مقاوم در برابر خشکی با برگ های سوزنی شکل می باشد. با طولانی شدن فصل خشک، درختانی می توانند به زندگی ادامه دهند که استعداد ذخیره کردن مقداری آب را در خود داشته باشند. این درختان اغلب به کمک برگ های ریز و بعضی دیگر به کمک برگ های روغنی و براق از تبخیر آب موجود در خود جلوگیری می کنند. به علاوه ریشه های بلندی دارند که به وسیله ی آن ها می توانند آب مورد نیاز خود را از قسمت های عمیق خاک به دست آورند و به حیات خود ادامه دهند.

مساحت مراتع و جنگل های این منطقه حدود سه هزار کیلومتر مربع است و در گروه مراتع فقیر با پوشش گیاهی درجه ی ۴ و ۵ قرار می گیرد. تیپ غالب گیاهی سطح مراتع، گیاه علفی بهمن و بعد از آن گون کوهی، خارشتر و … است. درختان آن کنار( سدر ) ، گز ، بنه ، بادام کوهی ، و درخت خرما است.
از گیاهان دارویی این منطقه می توان آویشن ، خااکشیر ، و آنغوزه را نام برد.

گونه های جانوری:
گونه های جانوری منطقه ی بیرم به دو بخش شکار شدنی و درنده تقسیم می شوند. جانوران شکار شدنی آن عبارتند از بز و قوچ کوهی، آهو و کل واز جانوران درنده ی آن می توان از کفتار، گرگ، پلنگ و روباه نام برد. آن ها بیشتر در قسمت های فاریاب، بستکویه، کپیر و در دامنه های کوه گاو بست زندگی می کنند که در بیشتر ایام سال آب در این قسمت ها یافت می شود.

نسل جانورانی مثل آهو، گوزن، قوچ کوهی و پلنگ به سبب شکار منقرض شده است. علاوه بر جانوران ذکر شده در این منطقه پرندگانی هم چون کبک، تیهو، بلبل، قمری، کلاغ، عقاب، شاهین، شانه به سر، بلدرچین و … زندگی می کنند. منطقه ی زیستی آن ها نخلستان های بزرگ خواجه علی، فاریاب، بستکویه، چشمه های میر ابول به و قسمت های آبخیز بالاده است.
این منطقه در برخی از ایام سال پذیرای پرندگان مهاجری از قبیل لک لک ، پرستو و …. است که پس از سپری کردن یک دوره ی سه ماهه در اواخر فروردین ماه ، بیرم را ترک کرده و به محل زیست نخستین خود باز می گردند.

نقشه دهه ی فعلی بیرم نقشه دهه ی ۸۴ بیرم نقشه دهه ی ۷۴ بیرم