سرخط خبرها

معرفی منطقه بیـــرم

«بیرم» شهری در جنوب فارس مشهور به “شهر امامزادگان” و “دارالاولیای لارستان” است. در قلب این شهر ضریح متبرک امامزاده سید عفیف الدین ملقب به «شاه زندو» می درخشد که از قدیم ملجاء دوستداران اهل بیت (ع) بوده است. در تذکره شاه زندو، شعری ذکر شده که بنابر آن، ساکنین منطقه او را زندو می نامیدند:
شنیدم من از گفته راستان حدیث صحیح اندر این داستان
که شاه ملک قدر عالی مقام که خوندی عجم شاه زندوش نام
حرمت این بنای مقدس علاوه بر جایگاه معنوی آن به نقش تاریخی این شخصیت شیعی در گسترش اسلام در جنوب فارس و انتخاب شهر بیرم برای مرکز فرماندهی خود بر می گردد.
اولین نشانه‌های ورود اسلام به جنوب کشور و منطقه پهناور لارستان در فارس، این گونه ثبت شده است: «جلال‌الدین ایرج لاری که اول حاکم اسلام است، در عهد عمربن عبدالعزیز مسلمان شد». با این وجود در دعوت اولیه به اسلام در جنوب کشور، تعداد اندکی از اهالی لارستان اسلام را پذیرا شدند که دلیل اصلی آن عدم نفوذ قدرتمند نیروهای اسلامی در این بخش از جنوب کشور بوده است.
مسلمانان به دلیل صعب‌العبور بودن منطقه، شرایط نامناسب آب و هوایی و وجود قلعه‌های مستحکم هیچ گاه اقدام به ورود به لارستان نکردند و اکثر مردم این خطه هم چنان به آیین زردشتی باقی ماندند. روشن بودن آتشکده کاریان تا قرن چهارم هجری قمری دلیلی بر این ادعا است. همچنین در منابع قرون اولیه نیز هرگز از لشکرکشی مسلمانان به نواحی لارستان سخنی به میان نیامده است. اولین ورود نیروهای اسلامی به لارستان به دوره عضدالدوله دیلمی بر می گردد. بدین ترتیب که با تسخیر عمان توسط عضدالدوله، لارستان نیز که در مجاورت خلیج فارس قرار داشت برای مدتی نه چندان طولانی به تصرف نیروهای وی درآمد.
نفوذ گسترده اسلام در خطه پهناور لارستان فارس به زمان «شاه زندو» برمی گردد. بنا به «تذکره شاه زندو» و «غزوه‌نامه زین ‌العباد بیرمی» یکی از نوادگان امام موسی کاظم (ع) به نام سید عفیف الدین ملقب به شاه زندو توانست در نیمه اول قرن چهارم هجری قمری با هدف دعوت مردم به اسلام، از مکه به نواحی جنوب فارس از جمله بیرم وارد شود. در نتیجه اقدامات ایشان که بیرم را مرکز مبارزات خود جهت ترویج دین مبین اسلام قرار داده بود، اهالی نواحی غربی لارستان کهن در نواحی فعلی بندر کنگان، بندر طاهری، جم، گاوبندی، لامرد، بیرم، گله دار و اشکنان به دین اسلام گرویدند.
حضرت شاه زندو پس از انجام ماموریت و گسترش اسلام در نواحی جنوبی به گوشه گیری روی آورد و به عبادت در شکاف دره ها و صحراهای بیرم پرداخت، به گونه ای که او را با نام عابدشاه زندو نیز خوانده اند. چنانچه لوح قدیمی قبرش منقش به کلمات العابد العالم الفاضل است.
در بخشی از تذکره شاه زندو آمده است: به موجب وصیت سید قبرش در صحرا فرو بردند چرا که سید عزلت گزیده بود و سید وصیت کرده بود که چون مرا دفن خواهید کردن این وصیت صحیفه با من دفن کنید که نام آن کسانی که بر دست من مسلمان شده اند در آن است از یهودان و ترسایان و گبران و آتش پرستان و نام آن کسانی که به زیارت من آمده اند و از من طلب دعا کرده اند. در ادامه تذکره آمده است که سید پس از مرگ کلیه سرزمین های مفتوحه خویش را به صورت وقف به اولاد خویش بخشید.
حضرت شاه زندو در ۴۳۲ ه. ق در خاک بیرم از دنیا رفت و در همان شهر به خاک سپرده شد. حرم و بارگاه ایشان از آن زمان تاکنون، معروف ترین و عظیم ترین بنای مذهبی منطقه بیرم بوده و در حال حاضر نیز هر ساله جمعیت زیادی از زوار از گوشه و کنار به این مکان مقدس شرفیاب می شوند. فسایی در فارسنامه ناصری در رابطه با آرامگاه شاه زندو در بیرم چنین نوشته است: «او در قریه بیرم از ناحیه بیخه احشام لارستان قبه و بارگاهی رفیع و عمارتی وسیع دارد و در ایام متبرکه اهالی لارستان از دور و نزدیک به زیارت آمده و چند روزی در آن عمارت توقف کنند.»
همچنین علاوه بر امامزاده شاه زندو، بقعه متبرکه بسیاری از نوادگان ائمه اطهار در گوشه و کنار بیرم وجود دارد و زیارتگاه مردم این منطقه است.شایان ذکر است، علاوه بر امامزاده شاه زندو، بقعه متبرکه بسیاری از نوادگان ائمه اطهار در گوشه و کنار بیرم وجود دارد و زیارتگاه مردم این منطقه است. از جمله این اماکن مقدس می توان به امامزاده میر ابول به معروف به پیربل، امامزاده شاه نورالدین، امامزاده شاه ابوالفتح، امامزاده شاه جلال الدین، امامزاده سعد ابن سعید ابن مبارک، ‌امامزادگان شاه ابوالحسین و شاه ابوالقاسم، حضرت بی بی لطیفه اشاره نمود. (برگرفته از کتاب خاندان حاج سید علی تاجر بیرمی، صص۳۹-۴۱)
«بیرم» یکی از بخش های باستانی شهرستان لارستان در جنوب استان فارس به شمار می­ آید که در فاصله ۱۳۵ کیلومتری لار مرکز شهرستان و۳۶۰کیلومتری شیراز مرکز استان، بین شهرستان های لار و لامرد و در مسیر ارتباطی لار به لامرد و گله دار واقع شده است. گرم ترین ماه های سال در این منطقه گرمسیری، تیر و مرداد و سردترین ماه های سال آذر و دی است. چشم انداز ورودی شهر از هر طرف با نخلستان های کم تراکم پوشش داده شده و هزاران اصله نخل، بخشی از محصول خرمای منطقه را تأمین می ­کند. در دو دهه اخیر باغات لیمو و مزارع متعدد با حلقه های چاه فراوان فعال شده است. کشاورزی این ناحیه نیز به سمت کشت و تولید جو، گندم، ذرت و دانه های روغنی تغییر یافته است.
طبق مطالعات تاریخی، قدمت بیرم به بیش از ۷۰۰۰ سال برمی گردد که در گذر زمان از قریه بیرم به شهر بیرم ارتقاء یافته و در حال حاضر به دارالاولیای لارستان بزرگ(با وسعت حداقلی چهار شهرستان جنوب فارس) معروف است. ساکنین اولیه آن زرتشتی و در قسمت شرقی در محلی معروف به «تل گوه» سکونت داشتند. آن­ها به تدریج در مرکز شهر، «قلعه شهرستان» را بنا گذاشتند که شامل هفت قلعه تو در تو بوده و هنوز نیز بقایای آن به طور محدودی قابل مشاهده است. گفتنی است نام قدیم آن «کبه» بوده که با گذشت زمان به بیرم تغییر نام داده است. اگرچه وجه تسمیه نام جدید به طور دقیق بر تاریخ پژوهان مشخص نیست اما برداشت غالب و رایج، برگرفته شدن این اسم از کلمه ترکی «بیرام» به معنی عید و جشن است.
با توجه به قدمت ۷۰۰۰ ساله ی شهر بیرم می توان گفت ساکنین اولیه این ناحیه زرتشتی و در قسمت شرقی در محلی معروف به تل گوه زندگی می کردند. هفت قلعه محافظ (قلاع سبعه) نیز در اطراف آن وجود داشته که آثارشان هنوز باقی است قلاع مزبور عبارتند از: قلعه کپیر(کوه پیر)، قلعه سلاورز، قلعه لید، قلعه گل سرخ، قلعه خواجگان، قلعه فاریاب و قلعه دیده بان. این وضع تا سال ۴۵۲ هجری ادامه داشت تا اینکه در این سال یکی از نوادگان امام موسی کاظم (ع) بنام سید عفیف الدین مقلب به ( شاه زندو) فرزند هاشم ابن ابراهیم ابن موسی کاظم (ع) به بیرم آمد و مردم را به اسلام دعوت کرد و مرکز شهر بیرم را مقر فرماندهی خود قرار داد و بعدها در نزدیکی تنب شهرستان به شهادت رسید که بعدها بقعه و بارگاه آن حضرت بنا گردیده است.
با ورود اسلام به جنوب کشور، ساختار سیاسی و اجتماعی منطقه عوض شد. نفوذ گسترده اسلام در خطه پهناور لارستان به زمان حضرت شاه زندو بر می گردد. بنا به تذکره شاه زندو و غزوه‌نامه زین ‌العباد بیرمی یکی از نوادگان امام موسی کاظم (ع) به نام سید عفیف الدین ملقب به شاه زندو توانست در نیمه اول قرن چهارم هجری قمری با هدف دعوت مردم به اسلام، از مکه به نواحی جنوب فارس از جمله بیرم  وارد شود و بیرم را مرکز مبارزات خود جهت ترویج دین مبین اسلام قرار داده دهد. حرم و بارگاه ایشان از آن زمان تاکنون، معروف ترین و عظیم ترین بنای مذهبی منطقه بیرم بوده و در حال حاضر نیز هر ساله جمعیت زیادی از زوار از گوشه و کنار به این مکان مقدس شرفیاب می­ شوند.
در بررسیهای اولیه حاصل کاوشهای باستانشناسی از محدوده ی جنوب تا جنوب غربی بیرم( دامنه کوههای قبله) نشانه هایی از قدمت ۴۰ هزار تا ۱۵۰ هزار ساله در اشیاء تاریخی بدست آمده است. یکی از آثار تاریخی برجسته در منطقه باستانی بیرم، درب ورودی حرم مطهر حضرت شاه زندو و قرآن خطی نفیسی بود که بنا به روایت تذکره شاه زندو قبل از قرن پنجم هجری توسط حضرت سید عفیف الدین از مکه به ایران آورده شد. این قرآن بنا به روایت تذکره شاه زندو و توسط حضرت سید عفیف الدین مشهور به (شاه زندو) از مکه مکرمه به ایران آورده شده است. خط این قرآن در ۵۷۰ صفحه بر روی پوست آهو نوشته شده و خط آن کوفی است. در هر برگ آن بین ۷ تا ۸ سطر آیات نوشته شده است. متاسفانه این نسخه ارزشمند در سال ۱۳۷۸ به سرقت رفت و اکنون تنها تصاویر مختصری از آن باقیمانده است. نمای درب ورودی حضرت شاه زندو متعلق به سال ۹۹۷ هجری قمری که از چوب گردو و در هند ساخته شده و برای نصب به بیرم آورده شده است.

در ادامه توضیحات تکمیلی از معرفی امامزادگان، مشاهیر، اماکن تاریخی و قلاع هفتگانه به روایت تصویر مشاهده می کنید؛

قلعه های بیرم
امامزادگان بیرم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.